Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος γεννήθηκε στην Αντιόχεια το 354 μ.Χ. [1] Το 368 μ.Χ. βαπτίστηκε. Ο πατέρας του ήταν ο Ιωάννης Σεκούνδος [2], οποίος ήταν στρατηγός του Ρωμαϊκού στρατού που έδρευε στην Αντιόχεια. Η μητέρα του ήταν η Ανθούσα, η οποία είχε βαθειά χριστιανική πίστη και αγωγή, κάτι που μαρτυρείται και από τον Λιβάνιο που είπε «Οίαι παρά χριστιανοίς γυναίκες εισι!» [3] Σε μικρή ηλικία έχασε τον πατέρα του ο Ιωάννης και τον μεγάλωσε η μητέρα του.
Τα πρώτα γράμματα τα έμαθε από τη μητέρα του και μετά παρακολούθησε ανώτερες σπουδές κοντά στον σπουδαίο ρήτορα Λιβάνιο και τον φιλόσοφο Ανδραγάθιομέχρι τα δεκαοκτώ του χρόνια. Μέσα από αυτές τις σπουδές, έγινε βαθύς γνώστης της ελληνιστικής παιδείας, μαθητεύοντας κοντά στους καλύτερους ρήτορες της εποχής του. Οι σπουδές που έκανε, τον προόριζαν για το επάγγελμα του δικηγόρου αλλά ο Ιωάννης είχε διαφορετική κλίση.
Μετά από τις σπουδές του, πήγε στο «Ασκητήριο», το οποίο είχε ιδρυθεί από τον Διόδωρο Ταρσού (+392) όπου εκεί διδασκόταν η ερμηνεία των Γραφών και η θεολογία της Εκκλησίας. [4] Ο ιερός Χρυσόστομος όμως δεν ικανοποιήθηκε με την ερμηνευτική μέθοδο του Διόδωρου Ταρσού και έφυγε από τη σχολή αυτή.
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος χειροθετήθηκε αναγνώστης κατά το 372 μ.Χ. [5] Τότε ξεκίνησε το διδακτικό και ερμηνευτικό του έργο επειδή εκείνη την εποχή, ο Αναγνώστης είχε ως διακόνημα όχι μόνο να διαβάζει την Αγία Γραφή αλλά και να την ερμηνεύει και να την εξηγεί στον λαό. Τον ίδιο χρόνο, μετά από την κοίμηση της μητέρας του Ανθούσας, εγκατέλειψε την Αντιόχεια και πήγε να μονάσει στην ορεινή περιοχή, Σιλπίου κοντά σε κάποιον ασκητή. [6] Ήθελε και νωρίτερα να μονάσει, αλλά δεν το έκανε λόγω της μητέρας του, που δεν ήθελε να φύγει ο Ιωάννης από κοντά της πριν από την κοίμηση της. Εδώ μόνασε για τέσσερα χρόνια και μετά από αυστηρή άσκηση, ζήτησε να πάει να ασκητέψει με περισσότερη αυστηρότητα. Αφού πήρε ευλογία, πήγε σε ένα μικρό σπήλαιο κοντά στο όρος Σίλπιος. Εδώ ασκήτεψε με ολοήμερη προσευχή και μελέτη της Αγίας Γραφής για δύο χρόνια έως ότου αρρώστησε από το κρύο και κατά το έτος 378 – 379 μ.Χ. αναγκάστηκε να γυρίσει στην Αντιόχεια. [7]
Το 381 μ.Χ. χειροτονήθηκε διάκονος από τον επίσκοπο Αντιοχείας Μελέτιο και μετά από πέντε χρόνια, το 386 μ.Χ., χειροτονήθηκε πρεσβύτερος από τον διάδοχο του Μελετίου, Φλαβιανό. [8] Μέσα σε αυτή τη περίοδο, ο ιερός Χρυσόστομος ανέπτυξε τη δράση του σε ερμηνευτικά και θεολογικά θέματα. Η φήμη του εξαπλώθηκε και έφθασε σε τέτοιο βαθμό, ώστε να θεωρείται ήδη από τον λαό ως Χρυσόστομος. Το 397 μ.Χ., κοιμήθηκε ο Νεκτάριος, αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως. Ο λαός της Κωνσταντινούπολης ζητούσε άνθρωπο φωτισμένο, ζητούσε, όπως αναφέρει ο Παλλάδιος «επιζητών τον επιστήμονα της ιερωσύνης.» [9] Το 398 μ.Χ., μετά από εισήγηση του Ευτροπίου στον αυτοκράτορα Αρκάδιο και υπερψήφιση κλήρου και λαού, εξελέγη αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως και χειροτονήθηκε από τον Θεόφιλο Αλεξανδρείας ο οποίος είχε μεγάλη έχθρα προς τον Χρυσόστομο αφού του έκλεψε τον θρόνο. [10]
Τα πρώτα θέματα με τα οποία ασχολήθηκε ο Ιωάννης Χρυσόστομος ήταν με την πνευματική οικοδομή του λαού και την ειρήνη μεταξύ των Εκκλησιών. Για το πρώτο θέμα, ξεκίνησε να κάνει κηρύγματα με διδακτικό χαρακτήρα που κατηχούσαν τον κόσμο στα θέματα της πίστεως. Ο ίδιος ζούσε με ασκητικό τρόπο και με αυτό τον τρόπο θέλησε να συνετίσει τους κληρικούς και μοναχούς που σκανδάλιζαν με τον τρόπο ζωής τους το λαό. Ο Χρυσόστομος πούλησε ότι πολυτελή πράγματα είχε στην αρχιεπισκοπή και τα έδωσε στα φιλανθρωπικά ιδρύματα που είχε η πόλη. [11] Προχώρησε και στην δημιουργία νέων φιλανθρωπικών ιδρυμάτων και έντεινε το ενδιαφέρον του για τους φτωχούς και ανήμπορους. Ζούσε ως πτωχός και πένης και επέδιδε τον εαυτό του σε νηστείες και προσευχές.
Άλλαξε το κλίμα στην Κωνσταντινούπολη, με την προσθήκη περισσοτέρων ακολουθιών που γινόταν με τάξη και ο κόσμος ενθουσιάστηκε γιατί αυτό είχε ατονήσει με τον προηγούμενο αρχιεπίσκοπο Νεκτάριο. [12] Τότε ήταν που συνέθεσε και την Θεία λειτουργία που μας είναι σήμερα γνωστή. Όταν λειτουργούσε έβλεπε συχνά αγίου αγγέλους να περιβάλλουν την αγία Τράπεζα.[13]. Ο μαθητής του Πρόκλος μαρτυρεί πως μία νύχτα είδε τον Απόστολο Παύλο να ερμηνεύει τις επιστολές του στο αυτί του Ιωάννου, και αυτός με τη σειρά του να καταγράφει.
Ο νέος τρόπος ζωής που έφερε στην Κωνσταντινούπολη ο Ιωάννης Χρυσόστομος ευχαρίστησε πολλούς κληρικούς και λαϊκούς αλλά δημιούργησε και πολλές αντιδράσεις κυρίως από εκοσμικευμένους κληρικούς. Ο Χρυσόστομος, όπως ειπώθηκε και νωρίτερα, ζήτησε από τους κληρικούς να είναι πιο σεμνοί και λιτή στην ζωή τους και να είναι παραδειγματικοί στον λαό. Αυτό έλαβε έκταση όταν κήρυξε εναντίων των πλουσίων που ζούσαν εις βάρος του λαού.
Η στάση του Χρυσοστόμου έναντι της κακής διαχείρισης του πλούτου ήταν η αφορμή κατά την οποία ο Θεόφιλος Αλεξανδρείας άρχισε να υπονομεύει τον Χρυσόστομο στα μάτια των αρχόντων. Ταυτόχρονα προσέδιδε στον Χρυσόστομο την φήμη ότι είχε υπό την σκέπη του μια ομάδα Ωριγενιστών μοναχών και ότι δήθεν ήταν υποστηριχτής του Ωριγένη [14]. Η κακία του Θεοφίλου δεν είχε σταματημό. Συγκάλεσε σύνοδο με ομόφρονες του το 403 μ.Χ. και αποφάσισε την εκθρόνιση τουΠατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως. Εκτός αυτού παρακίνησε τον Αυτοκράτορα Αρκάδιο να καταδικάσει τον καθόλα άμεμπτο πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως.Μάλιστα η αυτοκράτειρα ευδοξία, σύζυγος του Θεοφίλου, μισούσε τον Χρυσόστομο διότι την επέπληξεγια μια ανήθικη και ειδωλολατρική της πράξη. Ηαυτοκράτειρα ανήγειρε ένα τεράστιο άγαλμα της μέσα στην Κωνσταντινούπολη και με τελετές και θορυβώδεις διασκεδάσεις κατέστρεφε τις κατανυκτικές ακολουθίες που τελούνταν στην περιοχή. Αυτό την έφερε αντιμέτωπο με τον άγιο Ιεράρχη ο οποίος την επέπληξε. Εντέλει το αυτοκρατορικό ζεύγος τον κατεδίκασε με την ποινή της εξορίας.
Έτσι, έφτασε στο τέλος της ζωής του, στην εξορία, κοντά στα Κόμανα, όπου μετά από το βασανιστικό μαρτύριο της διαδρομής προς την εξορία στην Πιτυούντα στον Καύκασο, είπε τη χαρακτηριστική δοξολογική προσευχή «Δόξα τω Θεώ, πάντων ένεκεν», πρόσθεσε το «Αμήν»και παρέδωσε το πνεύμα του. [15]
Να σημειώσουμε εδώ, ότι ο ιερός Χρυσόστομος πέθανε την 14η Σεπτεμβρίου, αλλά λόγω εορτής της υψώσεως του Τιμίου Σταυρού μετατέθηκε η εορτή της μνήμης του την 13η Νοεμβρίου. Επίσης την 15η Δεκεμβρίου εορτάζουμε την χειροτονία του σε Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, την 27η Ιανουαρίου την ανακομιδή των λειψάνων του, αλλά η μνήμη του εορτάζεται και την 30η Ιανουαρίου μαζί με τον Μέγα Βασίλειο και τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο. Και τέλος την 26η Φεβρουαρίου εορτάζουμε την μνήμη της χειροτονίας του σε πρεσβύτερο.
Από συγγραφικής άποψης ο Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος Θεωρείται απροσπέλαστος εφόσον τα συγγράμματα του είναι πολυάριθμα και πολυποίκιλα.
Παραπομπές:
1. Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 22
2. Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 24
3. Ιω. Χρυσοστόμου, Εις Νεωτέραν Χηρεύσασαν, PG 48, 601
4. Στ. Παπαδόπουλος, Πατρολογία, Τόμος Β’, σελ. 557
6. Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 25
7. Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 26
8. Κων. Β. Σκουτέρη, Ιστορία Δογμάτων Β’, σελ. 619
9. Ιω. Χρυσοστόμου, Διάλογος Ιστορικός Παλλαδίου, Διάλογος Ε’, PG 47, 19
10. Κων. Β. Σκουτέρη, Ιστορία Δογμάτων Β’, σελ. 620
11. Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 32
12. Στ. Παπαδόπουλος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Τόμος Α’, σελ. 32
13. Μηναίο Νοεμβρίου, Νέος Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας, Ίνδικτος 2014, σ.140
14. Μηναίο Νοεμβρίου, Νέος Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας, Ίνδικτος 2014, σ. 141
15. Ιω. Χρυσοστόμου, Διάλογος Ιστορικός Παλλαδίου, Διάλογος ΙΑ’, PG 47, 38
Πηγές:
Μηναίο Νοεμβρίου, Νέος Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας, Ίνδικτος 2014
Επεξεργασία κειμένου Γραφείο ποιμαντικής διακονίας Ιεράς Μητροπόλεως Κιτίου.